Termometreler Konuşuyor: Alsancak’ta Yazın Dezavantajları

Yazın tam ortasında, Ağustos’un son haftalarında İzmir’de termometreler yine yerden yükselen buz gibi bir klimaya dönüşse de bazıları için sıcaklık hala dayanılmaz. Özellikle Alsancak gibi kalabalık semtlerde. Bu hafta başında, meteoroloji yine uyardı: “Öğle saatlerinde dışarıda kalmak tehlikeli olabilir.” Bu uyarı, şehirde yaşamını sürdüren esnaf ve mahalle sakinleri için ne anlama geliyor, bir de bizden dinleyin.

Hafta içi sabahı Alsancak’ta, sokakların henüz dolmadığı saatlerde, köşebaşındaki ayakkabı tamircisi Rıza ustanın dükkânına uğradım. Sabah serinliğine aldanarak bir fincan çay eşliğinde sohbet ettik. “Sabahın bu saatleri iyidir,” diyor Rıza usta, elindeki eski bir ayakkabının tabanını tamir ederken. “Ama öğleden sonra buralar yanıyor. Hele bir de bu sıcaklarla uğraşmak var ya… Neyse ki dükkânı sabah açıyorum, öğle sıcağı basmadan da işimi hallediyorum.”

Rıza ustanın hikayesi, bu kentte yaşamaya çalışan birçok esnafınkine benziyor. Yaz sıcağına rağmen ayakta kalmaya çalışan çarşılar, sokaklar, insanlar. Kimisi işini erken saatlerde halledip kapatıyor dükkânı, kimisi de müşteri beklemenin verdiği alışkanlıkla saatlerce sıcağa göğüs geriyor. “Klimanız var mı?” diye soruyorum. “Var ama çalıştırmak masraflı, biliyorsun,” diyor Rıza usta. “Elektrik faturaları uçuyor. Bu yüzden vantilatörle idare ediyorum.”

Alsancak, İzmir’in tarihi ve sosyal dokusunun bir parçası. Cafeleri, barları, butik mağazaları ve tabii ki esnafıyla. Her sokak, her köşe bir hikaye anlatıyor. Ancak yaz sıcağı, bu hikayeleri biraz da olsa gölgede bırakıyor. İnsanlar sabahın serin saatlerinde çıkmayı, akşam olana kadar gölgede kalmayı tercih ediyor.

Dışarıda, caddelerde işleri olanlar ise serinlemek için farklı yollar bulmuş. İkinci el kitap satan Ali bey, dükkânının önündeki tente altına küçük bir su püskürtme sistemi kurmuş. “Bazen serinlemek için bir şeyler yapmak gerek,” diyor. “Müşteri de kıymetli, kendimizi de düşünmeliyiz.”

Yazın bu en sıcak günlerinde, dışarıda çalışanlar için en büyük dertlerden biri de aç karına çalışmak. Çoğu esnaf, öğle yemeğini atlıyor ya da eve gitmeyi bekliyor. “Bir sandviçle idare ediyorum,” diyor Rıza usta. “Saat üçe kadar dayansam yeter. Hem bu sıcakta fazla yemek de çekilmiyor doğrusu.”

Alsancak’ta yaz günleri bir başka güzel, ama aynı zamanda bir o kadar da zorlu. Sokaklar, tarihi binalar, asırlık ağaçlar, hepsi bu sıcaklıkta biraz daha zamandan bağımsız gibi. Çocuklar parkta koşuyor, gençler bisiklet turuna çıkıyor, yaşlılar ise gölgede oturup dondurma yiyor. Herkes bir şekilde sıcakla baş etmeye çalışıyor.

Dışarıda çıkan ağaçların gölgesinde oturan insanlar, ellerinde soğuk içeceklerle serinlemeye çalışıyor. Sıcaklar, mahalle kültürünü değiştirmiş. Eskiden sokakta oynayan çocuklar şimdi evlerinin balkonlarından sesleniyor birbirine. Yaz akşamları ise caddeler tekrar canlanıyor. Gün batımında Alsancak apayrı bir güzelliğe bürünüyor.

Rıza usta işi bitirip kapıya doğru ilerlerken, “Yaza alışırız,” diyor. “Her yıl böyle, ama bizim işimiz alışmak, ayakta kalmak.” Belki de bu, İzmir’e özgü bir şeydir: Zorluklara rağmen, bu güzel şehirde yaşamaya devam edebilmek.

Gün sonunda, şehrin sıcağı, esnafı, mahalleliyi, herkesi farklı şekillerde etkiliyor. Ama her şeye rağmen, İzmir’de yazın tadı bir başka. Belki de bu yüzden, Rıza ustanın dediği gibi, alışmak, sevmek ve bu sıcakla yüz yüze gelmek gerekiyor. Alsancak’ta yaz sıcakları konuşurken, şehir yine de kendi ritmini sürdürüyor.

— Raşit Aydar · Köşe yazarı