Kategori: Köşe Yazıları

Karşıyaka Çarşısı, İzmir’in kalbinin attığı yerlerden biridir. Akşam saatlerinde esnafın kepenk indirip, sokakların sessizliğe büründüğü eski zamanları hatırlayanlar için bugünlerin çehresi oldukça değişmiş durumda. Yaz akşamları, dükkanların ışıkları gece geç saatlere kadar yanıyor; sokak konserleri ise çarşının her köşesini bir şenlik alanına dönüştürüyor.

Geçmişte, Karşıyaka Çarşısı’nın kalbi daha çok gündüz saatlerinde atardı. Sabahın erken saatlerinde açılan dükkanlar, öğlen vakti yoğunlaşır, akşam üzerine doğru ise yavaş yavaş kapanırdı. Esnaf, günü tamamlamanın ve eve dönüş yoluna çıkmanın telaşı içindeyken, sokaklar sessizliğe bürünürdü. Ancak, artık bu gidişat değişti ve çarşı, gece mesailerinin yaşandığı, müziğin ve insan seslerinin hakim olduğu bir atmosfere evrildi.

Sokak konserlerinin son yıllarda artış göstermesi, bu değişimin en belirgin işareti. Temmuz başından bu yana haftalık olarak düzenlenen konserler, hem esnafı hem de ziyaretçileri kendine çekiyor. Geceleri açık kalan dükkanlar, bu canlılıkla birlikte satışlarını artırmanın keyfini yaşıyor. Esnafın yüzü gülüyor; çünkü uzun saatler çalışmak yorucu olsa da, bu kalabalığın getirdiği hareketlilik onları ayakta tutuyor.

Gece saatlerinde çarşının nabzını tutan esnaflardan biri de yılların ayakkabı tamircisi Mehmet Usta. Haftanın üç günü özellikle gece saatlerinde uğradığım bu dükkan, ayakkabı kokusunun insanı sarhoş eden ferahlığıyla kaplı. Mehmet Usta, çarşıdaki değişimi en iyi gözlemleyenlerden biri. Eskiden akşam sekiz gibi kapattığı dükkanını, şimdi gece on bire kadar açık tutuyor. “Gelen giden çok, kimisi tamire bir şey bırakıyor, kimisi sadece selam veriyor,” diyor Mehmet Usta. “Ama hep bir hareket var, bu da beni dinç tutuyor.”

Mehmet Usta’nın karşısındaki kafeterya da geceye kadar hizmet veriyor. Tıpkı Usta’nın dediği gibi, kimisi kahve içmek için oturuyor, kimisi sokak müziğinin tadını çıkarıyor. İşletme sahibi Ali Bey, “Eskiden akşam yedide kimse kalmazdı,” diye anlatıyor. “Şimdi ise kapanış saati bellisiz oldu, ne zaman çarşı boşalsa, o zaman kapatıyoruz.”

Sokak konserlerinin başrolünde genellikle genç gruplar var. Kimi zaman sadece gitar ve vokal ile başlayan bir performans, mekânın sunduğu olanaklar ve dinleyici kitlesinin coşkusuyla başka enstrümanlara da ev sahipliği yapabiliyor. Kimi amatör, kimi profesyonel bu gruplar, çarşının atmosferine renk katıyor. İnsanlar bir yandan alışveriş yaparken bir yandan da müziğe kulak kabartıyor. Çarşının bu yaşamsal döngüsü, her yaştan insanı cezbediyor; gençler müziğin ritmine kapılırken, yetişkinler eski zamanları yad ediyor.

Karşıyaka Çarşısı’ndaki bu yeni düzenleme, esnafın ve ziyaretçilerin hayatına yeni bir boyut kazandırıyor. Günlük yaşantının sabit ritmini kıran bu yenilik, kentin gece yaşamına canlılık katıyor. İzmir’in bu nadide köşesi, kendi içinde bir dönüşümü barındırıyor ve bu dönüşüm, esnafın işine heyecan katarken, çarşıyı bir cazibe merkezi haline getiriyor.

Bu dönüşümdeki en büyük pay, elbette ki esnafta. Onlar, gecenin geç saatlerine kadar dükkanlarının ışıklarını açık tutarak çarşının ruhunu yaşatıyorlar. Müşterilerini güler yüzle karşılıyor, onların geleneksel alışveriş alışkanlıklarına yeni bir soluk getiriyorlar. Esnafın bu çabası, sadece ekonomik değil, sosyal bir kazanım olarak da değerlendirilebilir. Çünkü çarşıdaki hareketlilik, İzmir’in toplumsal dokusuna da olumlu bir katkı sağlıyor; insanları bir araya getiriyor, tanışmaları ve etkileşimleri artırıyor.

Karşıyaka Çarşısı’nda yaz akşamları, hem nostaljik bir hava estiriyor hem de geleceğe dair umutları yeşertiyor. Bu çarşı, İzmir’in nabzını tutmaya devam ederken, gece mesaisinin ışığında farklı hikayelere ev sahipliği yapıyor. Esnaf ve ziyaretçiler için bu yeni düzen, bir alışkanlık haline gelirken, çarşı da zamanla daha fazla insanı ağırlayacak gibi görünüyor. Önümüzdeki zamanlar, daha fazla ışık, daha fazla müzik ve daha fazla insanla dolup taşacak. İşte böylesine bir dönüşümün tam ortasında, Karşıyaka Çarşısı’nın geceleri, tekrar ve tekrar keşfedilmeyi bekliyor.

— Raşit Aydar · Köşe yazarı

Buca’nın Kuruçeşme mahallesinde bir sabah. Güneş yeni doğmuş, kuşlar cıvıldıyor, ama bir şey eksik. Sular kesik. Sabah saat yedide, uyandıran alarm sesi değil, musluktan gelmeyen suyun sessizliği.

Bugün Buca’da sular akmıyor. Kuruçeşme ve Göksu mahalleleri susuz kalmış. Binlerce hane, ellerindeki son damlaları kullanıyor. Sabah kahvesi için kettle’a su koymaya çalışan Ayşe teyze, camdan dışarı bakıyor. “Ne zaman gelecek bu su?” diye soruyor, ama yanıt yok.

İZSU ekipleri alanda yoğun bir mesai yapıyor. Yollar kazılıyor, borular kontrol ediliyor. Su kesintisi, yazın tam ortasında, güneşin en kızgın olduğu saatlerde baş gösteriyor. Sadece bir teknik arıza mı, yoksa daha derinlerde yatan bir sorun mu? Bunu kimse tam olarak bilmiyor.

Mahalleli ellerinde bidonlarla çeşme başına koşuyor. İyice kuruduklarından değil, belki de hayatın sunduğu zorunlu bir oyun gibi. Kimisi arabasıyla daha uzaklara, su bulabileceği yerlere gitmeyi düşünüyor. “Benim oğlan taşır, ben taşıyamam” diyor yaşlı bir amca, su bidonunu oğluna uzatarak.

Buca’daki bu su kesintisi, aslında daha büyük bir sorunun göstergesi. Alt yapı. Herkesin bildiği, ama nedense hep ötelenen bir mesele. Su, elektrik, yollar… Her biri günlük hayatın vazgeçilmez parçaları, ama nedense hep eksik bir şekilde karşımıza çıkıyor. “Yapılacak, yapılacak” deniyor ama bir türlü yapılmıyor.

Suyun yokluğu, mahalleliyi bir araya getiriyor. Kimse bu zor anlarda yalnız değil. Komşular birbirine destek oluyor. Birinin suyu varsa, diğeriyle paylaşıyor. Ama bu dayanışma, çözüm değil. Kalıcı bir çözüm gerekli.

Yine de bu zor günler, insanları düşündürüyor. Sadece alt yapı sorunu değil, aynı zamanda insanların dayanışma ruhu. Herkesin su beklediği bu anda, aslında belki de en çok ihtiyacımız olan şey, bir damla umuttu. Birlikte hareket etmenin verdiği güç. Bir araya gelmenin, çözüm için ses çıkarmanın önemi.

Ve işte bu karmaşanın ortasında, sular tekrar akmaya başlıyor. Musluklardan berrak su sesi yükseliyor. Ayşe teyze mutlu, kahvesini yapabiliyor sonunda. Ama bir sorusu var: “Bir dahaki sefere ne olacak?”

Hayat, tıpkı sahadaki bir futbol maçı gibi. Top bazen ayağınıza gelir, bazen de uzakta kalır. Ama önemli olan, topu nasıl kullandığınızdır. Buca’nın da su topunu daha iyi oynayabilmesi için çözümler gerekiyor. Sadece bu su kesintisi için değil, belki de gelecekte karşılaşacağımız tüm sorunlar için. Çünkü hayat, bir günlüğüne durdurulacak bir oyun değil, sürekli oynanan bir maçtır.

— Orhan Vapuroğlu · Köşe yazarı

Gece yarısı İzmir’in kalbi Konak’ta, serin bir esintiyle parkta yürüyorsunuz. Saatler gece yarısını çoktan geçmiş ama park cıvıl cıvıl. Çocuklar dondurma yalıyor, gençler banklarda oturmuş derin sohbetlere dalmış. Kimi kitap okuyor, kimi sadece yıldızları izliyor. Konak Belediyesi’nin sıcak hava dalgasına karşı aldığı kararla parklar şimdi gece 02.00’ye kadar açık ve sanki şehir biraz olsun nefes alıyor.

İzmir’in yazları bilinir, gündüzleri yakıcı bir güneş, nemden bunaltan saatlerdir. Özellikle geçtiğimiz yıllarda iklim değişikliğinin etkisiyle bu sıcaklıklar iyice dayanılmaz hale geldi. Klima muhtemelen herkesin en iyi dostu oldu ama gelin görün ki elektrik faturaları da yakında dostlukları bitirecek cinsten. İşte bu noktada, Konak Belediyesi’nin yaz gecelerini parklarda serinletme projesi kulağa oldukça hoş geliyor.

Ancak mesele sadece bir parkta yürümenin çok ötesinde. Bu uygulama, kentin sosyal yaşamını da doğrudan etkiliyor. Gece saatlerinde parklarda oturabilmek, özellikle dar gelirli aileler için bir nebze olsun doğaya kaçış imkânı sunuyor. İklimlendirilmiş, serinletilmiş kapalı alanlara erişimi olmayan insanlar için parklar, kent yaşamında önemli bir sosyal alan olarak öne çıkıyor. Konak Belediyesi’nin bu hareketi, aslında kent insanının sosyal adalete olan ihtiyacını da gözler önüne seriyor.

Tabii her güzel şeyin altında bir de görünmeyen detaylar var. İlk gece parkında otururken, Bornova’da yaşayan Funda Hanım’la karşılaşıyorum. Emekli öğretmen olduğunu söyleyen Funda Hanım, parkların geç saate kadar açık olmasının harika bir fikir olduğunu ama güvenlik meselesinin de göz ardı edilmemesi gerektiğini belirtiyor. “Gece bu kadar geç saatte parkta oturmak keyifli ama güvenlik ışıkları yeterli mi, güvenlik önlemleri alınmış mı?” diye soruyor, haklı olarak. İşte bu noktada belediyeden beklenen biraz daha fazla çaba belki de.

Diğer yandan, esnaf için de bu gece mesaisi aslında bir fırsat. Parklardaki dondurma, mısır satan tezgâhlar geceye kadar açık ve işler tıkırında. Ancak bir başka sorun daha var: Çöp. Geceleri parkları kullanan insanların ardında bıraktığı çöpler, sabahın ilk ışıklarıyla birlikte bir çevre sorunu olarak gün yüzüne çıkıyor. Yerel yönetimin bu konuda da etkin bir temizlik programı uygulaması gerekiyor.

İzmir’de yazın bunaltıcı sıcaklarında parkları gece geç saatlere kadar açık tutmak, kağıt üzerinde harika bir fikir gibi görünüyor. Ancak bunun gerçekten etkili olabilmesi için güvenlikten temizlik hizmetlerine kadar pek çok detayı da içine alacak şekilde genişletilmesi şart. İzmirlinin beklediği serinlik sadece rüzgarla gelmiyor; biraz da planlama ve dikkatle sağlanıyor.

Bu yaz gecelerinde parklar İzmir’in akciğerleri olacak mı, yoksa sadece geçici bir çözüm mü sunacak, zaman gösterecek. Umarım ki, her şeyin en iyisi olur ve bizler de bu serin gecelerin tadını çıkarırken, ihtiyacımız olan taze nefesi alabiliriz. Çünkü bilirsiniz, İzmir bir gece yarısı bile olsa şehrin ruhunu hissetmek demektir.

— Sıdıka Mendilci · Köşe yazarı

Kemeraltı Çarşısı’nın dar sokaklarında yürürken hafif bir meltem esiyor. Eski bir halıcı dükkânının kapısında, yıllanmış kırmızı ve mavi kilimler rüzgarla dans ediyor. Zamanında Rum tüccarların, sonra Osmanlı zanaatkârlarının, ardından da Cumhuriyet’in modernleşen esnafının sesi olmuş bu yer, şimdi sessizliğe mahkûm.

Burası eskiden, bir İzmir klasiği, bir alışveriş mabedi, bir sosyal merkezdi. Her köşe başında bir hatıra, her dükkânın arkasında bir hikaye saklıydı. Punta’dan gelen gemiciler, akşamüstü burada yorgunluk kahvesini yudumlardı. Zamanla değişti tabii, ama Kemeraltı’nın tarih kokan duvarları hep ayakta kaldı.

Şimdi işler zorlaştı. Tarihi Kemeraltı Çarşısı’nda yükselen kiralar, esnafın omuzlarına tonlarca yük bindiriyor. Semih Özdemir gibi esnaf temsilcileri, bu ekonomik baskıyı her gün yaşıyor ve anlatıyor. ‘Kapanan dükkan sayısı 2024’te artacak,’ diyorlar. Ama bu kapanışlar sadece birer istatistik değil, kaybolan birer hayal, birer emek.

İzmir’in kalbinde, binlerce yıllık bir tarihe sahip olan Kemeraltı, adeta bir açık hava müzesi. Her geçen gün azalan ayak sesleri, yerini daha yüksek kira bedellerine bıraktı. 500 yıllık çarşının taşları, bir zamanlar zanaatkârların çekiç sesleriyle inlerken, şimdi bu taşlar sessiz bir çığlık atıyor — “Yardım edin!”.

Ekonomi her yerde kriz yaratıyor, bunu biliyoruz. Ama Kemeraltı gibi bir mirası kaybetmek, İzmir’in ruhundan bir parça koparmak demek. Belediyeler ve yerel yönetimler bu konuyla ilgili adımlar atmalı, çözüm üretmeli. Yoksa bu tarihi mozaik, kapitalizmin acımasız çarkları arasında ezilip gidecek.

Gözlerimle gördüğüm, ellerimle dokunduğum bu tarih, gözlerimin önünde soluklaşıyor. Her gün Kemeraltı’nda işi olan Mehmet Usta, 45 yıldır burada nalburiye işletiyor. ‘Dükkânlar kapandıkça, meydanlar boş kalıyor,’ diyor. Mehmet Usta’nın oğlu belki de bu dükkânı devralamayacak. Çünkü o dükkân, oğlu için bir gelecek değil, kapıya dayanan bir borç mektubu gibi duruyor.

Kemeraltı’nın taşları, tarih boyunca birçok medeniyeti gördü. Ama şimdi, bu taşlar ilk kez yalnızlık yaşıyor. Tarihi bir miras kayboluyor ve İzmir’in ruhu bu acıyı hissediyor. Sorumluluk ise hepimize düşüyor; bu mirasın geleceğini kurtarmak için, birlikte çalışmamız, birlikte düşünmemiz gerekiyor.

Peki, 500 yıllık bu çarşı, gelecekte de var olacak mı? Bu sorunun cevabı belirsiz. Ama bildiğimiz bir şey var: Kemeraltı’nın kalbi, esnafın dayanışması ve müşterilerin sadakatiyle atıyor. Ya bu atışlar duyulacak ve değer verilecek, ya da tarih bir kez daha kapitalizmin galibiyetini yazacak. Seçim bizim.

— Demir Köseoğlu · Köşe yazarı

Kemeraltı Çarşısı’nın dar sokaklarından birine giriyorsunuz. Yaz sıcağının bunaltıcı etkisinden kaçamayan gömlekli, pantolonlu bir esnaf, kaldırımın kenarına oturmuş, elindeki çay bardağından dumanlar yükselirken derin bir iç çekiyor. Yüzündeki yorgun ifade, yalnızca havanın ağırlığından değil, geleceğe dair belirsizliğin de yükünden.

İzmir’in tarihi Kemeraltı Çarşısı, her köşesinde geçmişin izlerini, her adımında ise zamana karşı direnişi barındırıyor. Osmanlı’dan bu yana ticaretin merkezi olan bu alan, günümüzde ekonomik baskıyla boğuşuyor. Yüzde 60’a varan kira artışları, esnafın belini büküyor. Sadece kâr marjı değil, yaşam mücadelesi veren dükkanlar her geçen gün kepenk kapatıyor.

Kemeraltı’nın esnafı, nesilden nesile aktarılan dükkanlarla, babadan kalma yöntemlerle günümüz ekonomik dalgalarına karşı direniyor. Geçmişte, kalabalık caddelerinde yankılanan pazarlık sesleri, bugün endişe dolu fısıltılara dönüşmüş durumda. Kiralar birer birer yükselirken, müşteriler ise her geçen gün azalıyor.

Zamana karşı koymak kolay bir iş değil. Bir yanda tarihi koruma altına almak isteyenler, diğer yanda modernleşmenin kaçınılmaz geldiğini söyleyenler. Kemeraltı’nın ortasında duran esnaf, bu iki kuvvet arasında sıkışmış durumda. Yerel yönetimler geçmişten kopmadan yenilik getirmeye çalışıyor ama her yenilik beraberinde yeni maliyetler getiriyor.

Belediye, esnafın bu serzenişlerine kulak veriyor mu dersiniz? Kira artışlarına karşı esnafın yanındaymış gibi görünüyorlar belki ama işin özüne inildiğinde, çoğu zaman bu yalnızca bir görüntüden ibaret kalıyor. Hedef kitle olan turist ve yerel halk, en küçük bir fiyat artışından bile etkilenirken; dükkan sahiplerinin bu maliyeti müşteriye yansıtması da kaçınılmaz bir durum oluveriyor.

Gürsel Aksel Stadyumu’nu dolduran binlerce taraftarın aksine, Kemeraltı esnafının dükkan önlerinde bekleşen birkaç müşteriyle yetinmek zorunda olması düşündürücü. Bu tarihî mekânda alışveriş yapmak bir zamanlar bir gelenekken, şimdi sadece nadiren hatırlanan bir nostaljiye dönüşmüş. Ziraat mühendisi olmak için üniversiteye hazırlanan bir genç, “Babamın dükkanı kapanırsa bu yaz tatilinde ne yaparım?” diye soruyor içten içe.

Kemeraltı, İzmir’in ruhunu taşıyan bir mekân. Ancak yüksek kiralar bu ruhu zedelemekte. Metrekare başına düşen kira bedelleri, bu tarihi çarşıyı başka bir çarşı olmaktan çıkarıp, neredeyse turist odaklı bir müze parçasına dönüştürme tehlikesi taşıyor.

Günlük kapı önünde simit satan Hakan Abi, elinde kalan son birkaç simidi satarken “Bu iş böyle gitmez” diyor. Esnaf ve zanaatkârların olduğu bir çarşıda, gerçek anlamda ticaretin ve yerel lezzetlerin sürdürülebilirliği sorgulanıyor. Yüksek kiraların gölgesinde kalan çarşının, ruhunu kaybetmeden yaşaması nasıl mümkün olacak?

Kemeraltı’nın gün be gün daralan nefesi, İzmir’in de içinden bir parça koparıyor. Gelecek mi geçmişi şekillendirecek, yoksa geçmiş mi geleceğe ilham olacak? İzmir’de bir taşın altına taş koymak, sadece nostaljiye değil, bugünün gerçeklerine de kulak vermekle mümkün olur mu?

— Cengiz Akın · Köşe yazarı

Yazın bu sıcak günlerinde Kemeraltı Çarşısı’nın dar sokaklarında serinlik arayan bir esnafın yüzünü görseniz, belki de alnından dökülen terle birlikte zihnindeki endişeleri de silip atmak istersiniz. Ama nafile, çünkü o yüzün derinliğinde, her bir çizgi şu ana kadar verilmiş mücadelenin sessiz birer anlatıcısı. Pazar tezgahının arkasında bir adam, elinde hesap makinesiyle, çarkların nasıl da tersine döndüğü bu günlerde nasıl ayakta kalacağını hesaplıyor.

Kemeraltı, İzmir’in kültürel ve tarihi damarlarından biri. 500 yılı aşkın bir geçmişin yükünü omuzlarında taşıyan bu çarşı, hem yerli hem yabancı turistler için bir cazibe merkezi olmuştu. Ancak son zamanlarda, esnafların en büyük derdi kira artışları. Geçmişte, babadan oğula geçen dükkanlarda, çırakların ustalarını dinlediği o samimi anılar, şimdi derin bir sessizliğe gömülmüş durumda. Bu sessizliğin sebebi, yüzde 60’lara varan kira artışları karşısında dize gelmiş esnafın çaresizliği.

Kemeraltı’nın sokaklarındaki bir dükkanın kepenkleri kapalıysa, bilin ki o mahallede bir hikaye daha son bulmuştur. Belki de zamanında o dükkanda, bir anne çocuğuna okul çantası alırken, bir çift evlilik hazırlıkları yaparken, bir genç iş hayatına atılmanın heyecanını yaşarken buluşmuştu. Kemeraltı’nın her köşesi birer hatıra saklarken, ekonomik baskılar bu hatıraların üstünü örtüyor.

Burada, hayat tiyatrosunun en önemli oyuncuları esnaflar, ekonomik baskılarla mücadele etmeye çalışıyor. Kiralar, şehir yaşamının bu eski kalbini sıkıştırırken, başka bir yerde başka birileri bu baskıdan kazanç sağlıyor. Gayrimenkul sahipleri ve kira belirleyicileri, esnafa nefes alacak bir alan bırakmıyor. Kira sözleşmelerindeki rakamlar, dükkan sahiplerinin umutlarını buruşturup kenara atıyor. Bu durumda, ekonomik kazançlar, insan hikayelerinin önüne geçiyor.

Kemeraltı’nın ara sokaklarında yürürken, her köşe başında birer tarih kitabı okumak gibidir. Ancak şimdi, bu sokaklarda yürüyenler, kapanan dükkanların ardından bir tarihin daha sessiz sedasız kaybolduğunu görüyor. Gevrekçi Hakan abi eskiden günün en hareketli saatlerinde çarşıda bir tur atarken, şimdi neredeyse her adımda bir başka ‘kiralık dükkân’ ilanına rastlıyor.

İzmirliler için Kemeraltı, sadece alışveriş yapacakları bir yer değil, aynı zamanda kentin hafızasının kaydedildiği bir defterdi. Ancak artık bu defter o kadar da dolu değil. Sayfalar birer birer boşalıyor ve kimse bu gidişata dur diyemiyor. Tarihi çarşının geleceği, ekonomik baskıların ağırlığı altında ezilirken, sıradan İzmirli’nin aklında şu soru yankılanıyor: “Bugün Kemeraltı, yarın neresi?”

Kemeraltı esnafı, bu sıkışmışlığın içinde bir umut ışığı ararken, dükkanlarının kapalı kalması, belki de İzmir’in daha büyük kayıplarının habercisi. Ekonomik dengesizlikler, bu tarihi mekânın kalbini sıkıştırırken, şehirde yaşayan herkesin bundan etkilenmesi kaçınılmaz bir gerçek. Sıradan bir İzmirli, bu gidişatı durduracak bir adımın atılmasını beklerken, her gün başka bir dükkânın kepenkleri iniyor. Şimdi, İzmir’in tarihini yaşatan bu çarşının geleceği, herkesin aklındaki en büyük soru işareti.

— Cengiz Akın · Köşe yazarı