Gediz’in Solgun Akan Hikayesi

Sabahın erken saatlerinde Menemen’in çarşısı henüz hareketlenmeden, Gediz Nehri’nin kenarındaki çay bahçesinde oturuyorum. Bir yandan çayımı yudumluyorum, diğer yandan nehrin üstünden geçen ince dumanı izliyorum. Yan masada, yaşlı bir çift, kirlilikten dert yanıyor. “Eskiden buralarda gençler yüzerdi,” diyor adam, “şimdi ise suyun rengi griye döndü.”

Gediz Nehri, Ege’nin yeşil çocuğu, tarihin her döneminde hayat verdiği topraklarla önemini korumuştur. Ancak son yıllarda artan sanayi atıkları ve aşırı kimyasal kullanımı, nehrin suyunu zehre çevirmiş durumda. Menemen’den Manisa’ya kadar uzanan kirlilik, bölge halkını tedirgin ediyor. Yetkililer ise sorunun ciddiyetinin farkında, ama çözümde yavaş kalıyorlar. Su kalitesi raporları ardı ardına alarm veriyor, ancak ne yazık ki bu raporlar da kâğıt üzerinde kalmaya mahkûm görünüyor.

Eskiden bağların, bahçelerin arasında usulca akan Gediz, bugün ağır kimyasallar ve yoğun kirlenme nedeniyle nefes almakta zorlanıyor. Yerel yönetimler su arıtma tesislerini işaret ederken, nehir kenarındaki köylerde yaşayanlar her geçen gün daha da tedirgin. “Bu suyla tarla suluyoruz,” diyor bir çiftçi, “ama aynı zamanda bu su yüzünden mahsulümüzün kalitesi düşüyor.”

Bu kirlenmenin asıl sorumlusu kim? Sanayi işletmeleri mi, yeteri kadar denetim yapmayan yerel otoriteler mi, yoksa günlük yaşamın akışında unutulan çevresel değerler mi? Herkes topu başkasına atarken; doğa, sessiz kalarak kendi diliyle cevap veriyor: Rengi değişen su, azalan balık popülasyonu ve kötü koku.

İroni şu ki, Gediz’in kirliliği dile geldiğinde, herkes elini taşın altına koymakta gönülsüz. Sanayiciler, “ekonomik gereklilik,” diyor. Yerel idareciler, “kaynak yetersiz,” bahanesine sığınıyor. Bu arada, Gediz sessizce çığlığını sürdürüyor.

Menemenli Hakan Abi, çarşıda gevrek satarken yoldan geçenlere sesleniyor: “Şu kara suya bir baksanıza, eskiden buradan su içerdik, şimdi içmeye korkuyoruz.” Hakan Abi gibi birçok kişi, bu kirlilikten günlük yaşamda doğrudan etkileniyor. Balıkçılar avlanamaz, çiftçiler mahsullerini satamaz hale geliyor.

Sonuç olarak, Gediz sadece bir nehir değil; yaşamın ta kendisi. Ancak özensizliğimiz ve ihmalkârlığımız yüzünden, bu yaşam kaynağı hızla tükeniyor. Gediz’i kaybedersek ne menemenli çiftçi ne de Karşıyaka taraftarı eskisi gibi rahat nefes alabilir. Asıl soru şu: Doğanın bize sunduğu bu bedava hediyeyi ne kadar daha hor kullanacağız? Yarının Gediz’ini düşünmeden bugünü tüketmek, gelecekte nehrin hikayesini sadece eski fotoğraflarda görmemize neden olacak.

— Cengiz Akın · Köşe yazarı