Yazar: Raşit Aydar

İzmir’in sonbahar akşamları, serin rüzgarların ve yaprak dökümünün habercisi olurken, geçtiğimiz Cuma akşamı şehrin kalbi bir başka ritimle attı. Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi, dünyaca ünlü Macar Virtüözler’i ağırladı ve salon klasik müzikle Ege ezgilerinin harmanlandığı bir senfoniye dönüştü.

Ağustos’un son sıcaklarından sonra gelen serinlik, İzmirlileri sanatla buluşturmanın en güzel bahanesiydi belki de. Güneşin alçalan ışıkları, konser salonunun camlarına vururken, dinleyiciler içeri adımlarını attılar. Her yaştan ve kesimden insan, bu eşsiz akşam için koltuklarına yerleşti. Gençlerin ve yaşlıların yan yana oturduğu, klasik müziğin unutulmaz anlarla çevrili dünyasında, herkes kendi hikayesini düşündü belki de.

Macar Virtüözler, sahneye adımlarını attığında, izleyicilerde tatlı bir heyecan dalgası yayıldı. İlk notalar çalındığında, zamanın nasıl geçtiğini kimse fark etmedi. Repertuarları, klasik eserlerin yanı sıra Macar halk melodilerini de içeren zengin bir çeşitlilik sundu. Bu tür etkinlikler, şehrin kültürel dokusunu besleyen önemli adımlar arasında sayılmalı.

Konser sırasında, Ferenc Liszt’in eserlerinden seçmeler ile başlayan performans, Bartók’un halk ezgileriyle zenginleştirildi. Dinleyiciler, sanatçıların her bir notaya nefes aldıran performansları karşısında mest oldu. Melodilerin zaman zaman hızlı, coşkulu ve yer yer hüzünlü tonları, bir sonbahar akşamının getirebileceği tüm duyguları bir araya getirmişti.

Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi, yıllardır İzmir’in kültürel bir merkezi olarak hizmet veriyor. Bu tür konserler sadece birer müzik etkinliği değil; aynı zamanda İzmir’in sanata olan yaklaşımının bir simgesi olarak da değerlendirilmeli. Kentin kültürel sosyolojisi üzerine birçok şeyi barındıran konser salonları, İzmirlilere dünya müziğinden kesitler sunarak adeta birer pencere açıyor.

İzmir’in sanata olan açlığı, bu tür etkinliklerin dolup taşmasıyla da kendini gösteriyor. Macar Virtüözler’in konseri, sadece bir müzik dinletisi olmakla kalmadı, aynı zamanda İzmir’in kalbinde bıraktıkları bir hoş seda olarak da hafızalarda yer etti. Konser çıkışında, kulisten dağılan sanatçılarla anılarını ölümsüzleştirmek isteyen İzmirliler, bolca fotoğraf çektirdi.

Bu tür etkinliklerin, İzmir’in sadece bir liman kenti değil, aynı zamanda bir kültür merkezi olarak da anılmasını sağladığını söylemek yanlış olmaz. Sonbahar akşamları belki biraz serin olabilir, ama sanatsal etkinlikler bu serinliği sıcacık bir tutkuya dönüştürüyor.

Macar Virtüözler’in konseri, İzmir’e sadece müzik değil, aynı zamanda sanatın evrensel bir dil olduğunu yeniden hatırlattı. İzmir’in sonbaharında, klasik müziğin bu büyülü akşamı, şehrin kültürel zenginliğine katkıda bulunarak, hafızalardan silinmeyecek bir gece olarak yerini aldı.

— Raşit Aydar · Köşe yazarı

Yazın tam ortasında, Ağustos’un son haftalarında İzmir’de termometreler yine yerden yükselen buz gibi bir klimaya dönüşse de bazıları için sıcaklık hala dayanılmaz. Özellikle Alsancak gibi kalabalık semtlerde. Bu hafta başında, meteoroloji yine uyardı: “Öğle saatlerinde dışarıda kalmak tehlikeli olabilir.” Bu uyarı, şehirde yaşamını sürdüren esnaf ve mahalle sakinleri için ne anlama geliyor, bir de bizden dinleyin.

Hafta içi sabahı Alsancak’ta, sokakların henüz dolmadığı saatlerde, köşebaşındaki ayakkabı tamircisi Rıza ustanın dükkânına uğradım. Sabah serinliğine aldanarak bir fincan çay eşliğinde sohbet ettik. “Sabahın bu saatleri iyidir,” diyor Rıza usta, elindeki eski bir ayakkabının tabanını tamir ederken. “Ama öğleden sonra buralar yanıyor. Hele bir de bu sıcaklarla uğraşmak var ya… Neyse ki dükkânı sabah açıyorum, öğle sıcağı basmadan da işimi hallediyorum.”

Rıza ustanın hikayesi, bu kentte yaşamaya çalışan birçok esnafınkine benziyor. Yaz sıcağına rağmen ayakta kalmaya çalışan çarşılar, sokaklar, insanlar. Kimisi işini erken saatlerde halledip kapatıyor dükkânı, kimisi de müşteri beklemenin verdiği alışkanlıkla saatlerce sıcağa göğüs geriyor. “Klimanız var mı?” diye soruyorum. “Var ama çalıştırmak masraflı, biliyorsun,” diyor Rıza usta. “Elektrik faturaları uçuyor. Bu yüzden vantilatörle idare ediyorum.”

Alsancak, İzmir’in tarihi ve sosyal dokusunun bir parçası. Cafeleri, barları, butik mağazaları ve tabii ki esnafıyla. Her sokak, her köşe bir hikaye anlatıyor. Ancak yaz sıcağı, bu hikayeleri biraz da olsa gölgede bırakıyor. İnsanlar sabahın serin saatlerinde çıkmayı, akşam olana kadar gölgede kalmayı tercih ediyor.

Dışarıda, caddelerde işleri olanlar ise serinlemek için farklı yollar bulmuş. İkinci el kitap satan Ali bey, dükkânının önündeki tente altına küçük bir su püskürtme sistemi kurmuş. “Bazen serinlemek için bir şeyler yapmak gerek,” diyor. “Müşteri de kıymetli, kendimizi de düşünmeliyiz.”

Yazın bu en sıcak günlerinde, dışarıda çalışanlar için en büyük dertlerden biri de aç karına çalışmak. Çoğu esnaf, öğle yemeğini atlıyor ya da eve gitmeyi bekliyor. “Bir sandviçle idare ediyorum,” diyor Rıza usta. “Saat üçe kadar dayansam yeter. Hem bu sıcakta fazla yemek de çekilmiyor doğrusu.”

Alsancak’ta yaz günleri bir başka güzel, ama aynı zamanda bir o kadar da zorlu. Sokaklar, tarihi binalar, asırlık ağaçlar, hepsi bu sıcaklıkta biraz daha zamandan bağımsız gibi. Çocuklar parkta koşuyor, gençler bisiklet turuna çıkıyor, yaşlılar ise gölgede oturup dondurma yiyor. Herkes bir şekilde sıcakla baş etmeye çalışıyor.

Dışarıda çıkan ağaçların gölgesinde oturan insanlar, ellerinde soğuk içeceklerle serinlemeye çalışıyor. Sıcaklar, mahalle kültürünü değiştirmiş. Eskiden sokakta oynayan çocuklar şimdi evlerinin balkonlarından sesleniyor birbirine. Yaz akşamları ise caddeler tekrar canlanıyor. Gün batımında Alsancak apayrı bir güzelliğe bürünüyor.

Rıza usta işi bitirip kapıya doğru ilerlerken, “Yaza alışırız,” diyor. “Her yıl böyle, ama bizim işimiz alışmak, ayakta kalmak.” Belki de bu, İzmir’e özgü bir şeydir: Zorluklara rağmen, bu güzel şehirde yaşamaya devam edebilmek.

Gün sonunda, şehrin sıcağı, esnafı, mahalleliyi, herkesi farklı şekillerde etkiliyor. Ama her şeye rağmen, İzmir’de yazın tadı bir başka. Belki de bu yüzden, Rıza ustanın dediği gibi, alışmak, sevmek ve bu sıcakla yüz yüze gelmek gerekiyor. Alsancak’ta yaz sıcakları konuşurken, şehir yine de kendi ritmini sürdürüyor.

— Raşit Aydar · Köşe yazarı

Yaz ayları İzmir’in sahil kasabalarında genellikle huzur ve dinginlik getirmesiyle bilinir. Ancak geçtiğimiz hafta Seferihisar sahilinde yaşanan şezlong anlaşmazlığı, bu huzurun ne denli kırılgan olabileceğini bize bir kez daha hatırlattı. Şezlongu yüzünden tartışmaya giren ve sonunda tutuklanan İpek Akıncı’nın hikayesi, sıcak bir yaz gününde sahilin kalabalıklaştığı sıradan bir günü gölgede bıraktı.

Seferihisar, masmavi denizi ve huzurlu kumsallarıyla bilinirken, bir şezlong yüzünden çıkan bu tartışma, aslında bir mikrokozmos olarak, yaz tatilleri ve plaj kültürüne dair daha geniş çaplı bir meselenin parçası haline geldi. Plajların son yıllarda ticari hale gelmesi, kişisel alan ile kamu yararı arasındaki dengeyi zorluyor. Belediyelerin ve özel işletmelerin plajları kontrol altında tutma çabaları, her yaz farklı hikayelerin yazılmasına neden oluyor.

İpek Akıncı’nın tutuklanmasıyla sonuçlanan bu olay, aslında basit bir kişisel anlaşmazlıktan çok daha fazlasını temsil ediyor. Plajda şezlongların yer kapma savaşı, sadece bireylerin değil aynı zamanda kültürel ve sosyal dinamiklerin de çatışma noktası. Bu, tatilin sadece dinlenmek için değil, aynı zamanda toplumun değişen yapılarına tanıklık edebileceğimiz bir alan olduğunu da gösteriyor.

Seferihisar’daki bu olay, yerel esnafların da çok yakından takip ettiği bir gelişme oldu. Plaj çevresinde dükkan sahibi olanlar, tatilcilerin artan talepleri karşısında hizmetlerini nasıl dengeleyeceklerini düşünmek zorunda kalıyor. Örneğin, sahildeki bir büfeci, sabahın erken saatlerinden itibaren hazırlık yaparken, aynı zamanda şezlongların düzenlenmesiyle ilgili şikayetlerin de muhatabı olabiliyor.

Her şezlong, aslında bir hikayenin başlangıcıdır. Her sezon, yeni misafirlerin getirdiği farklı alışkanlıklar ve beklentilerle şekillenir. Ancak bu yazışmanın bir diğer boyutu da, kişisel alan ile toplumsal alan arasındaki çatışmanın ne denli belirgin hale geldiğidir. Şezlong kavgası, belki de kendi içinde barındırdığı mizahi elementiyle, sosyal medyada da geniş yankı buldu. Ancak, bu durumu sadece mizahla geçiştirmek, altındaki sosyal gerilimleri göz ardı etmek anlamına gelir.

Seferihisar, bu olayla birlikte sadece tatilcilerin değil, yerel halkın da dikkatini çekti. Birçok yerli, plajların giderek daha ticari hale gelmesine karşı duyduğu rahatsızlığı dile getirmeye başladı. Özellikle yazın ortasında, sahillerdeki kalabalık ve yer kapma telaşı, insanları kaçınılmaz olarak bir araya getirirken, aynı zamanda ayrışmalara da neden olabiliyor.

Bu olayın ardından, gözler tekrar belediyelere ve yerel yönetimlere çevrildi. Plajların yönetimi ve düzenlenmesi konusunda daha kapsamlı politikaların gerekliliği tekrar gündeme geldi. Belki de bu yaz, sahillerin sadece birer tatil mekanı değil, aynı zamanda sosyal anlaşmazlıkların çözüldüğü alanlar olması gerektiğini kabul etmenin zamanı gelmiştir.

Neticede, Seferihisar’da yaşanan bu şezlong meselesi, yaz tatillerinin bireysel ve toplumsal boyutlarını yeniden düşünmemiz için bir fırsat sundu. Gelecek yazlarda, bu tür olayların daha az yaşanması için, plaj kültürümüzü ve toplum içerisindeki ilişkilerimizi nasıl daha uyumlu hale getirebiliriz, bunu düşünmeliyiz. Yaz ayları, her ne kadar serinlemek ve dinlenmek için bir fırsat sunuyorsa da, aynı zamanda toplumsal reflekslerimizi de yenilememiz gerektiğini hatırlatıyor.

— Raşit Aydar · Köşe yazarı

Yaz mevsiminin tam ortasında, güneşin en tepeye çıktığı bir Cumartesi günü, Çeşme plajlarında her zamanki hareketlilik vardı. Denizden gelen meltemin serinletici etkisini hissetmeye çalışırken, geçtiğimiz hafta işletmecilerin kira artışlarına karşı başlattığı serzenişler gündeme oturmuştu.

“Çay 100 lira olmaz!” demişti bir plaj işletmecisi. İnsan önce inanmak istemiyor. Bir bardak çayın, sanki altın suyuyla demlenmiş gibi fiyatlandırılması kabul edilebilir mi? Ancak biraz daha derinine indiğinizde, mesele sadece çayın fiyatı değil.

Yıllardır Çeşme’nin plajlarında, esnafın bir nebze zenginleşip turizmin nimetlerinden faydalanmasını izledik. Ancak bu yıl her şey farklı. Kiralık mekanların fiyatları uçmuş, işletmecilerin belini bükmüş durumda. İşletmeciler dertli, turistler şaşkın. Geçen yazın anılarını taze tutmak için gelenler, bu yılın fiyatları karşısında hayal kırıklığına uğruyor.

Bu olayı en güzel anlatanlardan biri, Çeşme’nin yerli esnafı, kumun üstünde meşhur çayını demleyen Hasan Usta. “Bir bardak çayı 100 lira yaparsak, kime hangi anıyı satmış oluruz?” diyerek başlıyor sözlerine. Yıllardır gelen müşterileriyle kurduğu samimi ilişkiler bir yana, bu fiyatlarla yeni nesil turistlerin ilgisini çekmenin zor olduğunun farkında.

İşin ekonomi boyutuna da değinmek lazım. Son yıllarda tabiri caizse, Çeşme’nin değerinin artmasıyla beraber her şeyin fiyatı uçmuş durumda. Kiralar, malzeme maliyetleri ve tabii ki iş gücü maliyetleri. İşte tam da bu noktada, esnaf ne yapacağını şaşırmış halde.

Genç bir işletmeci, “Turist gelmezse biz ne yaparız?” diye soruyor. Çeşme’nin sadece Türk turistlerin değil, aynı zamanda yabancıların da uğrak noktası olduğunu düşünürsek, bu fiyat artışlarının uzun vadede nasıl bir etki yapacağını tahmin etmek zor değil.

Ama, bu konu sadece plajlarda değil, Çeşme’nin sokaklarında da dolaşıyor. Konuyu mahalle esnafıyla, örneğin simitçi Reşat Abi’yle konuşurken, “Eskiden insanlar akşamüstleri oturup bir çay, bir simit alırdı. Şimdi ise fiyatlar yüzünden insanlar akşam yürüyüşlerini bile yapmıyor” diyor.

İnsanlar serinlemek için denize, sahile kaçarken, gölgede oturmanın bile pahalı bir lüks haline gelmesi kabul edilebilir mi? İşte bu yüzden, bu yaşanan sadece bir ekonomik durum değil, aynı zamanda bir kültürel kayıp. Çeşme; sıcak kumları, masmavi denizi ve samimi esnafıyla meşhurdu. Şimdi ise bu benzersiz kimlik tehlikede.

Çeşme’de bir bardak çayın fiyatı neden bu kadar tartışılıyor dersiniz? Bu, sadece bir fiyat artışı değil, aynı zamanda turizmin geleceğini etkileyecek önemli bir mesele. Umuyoruz ki, Çeşme’nin o sıcak günlerinde, her şey düzelir ve plajları dolduran insanlar, sadece denizin değil, esnafın da keyfini çıkarır. Fiyatların düzelmesi dileğiyle, hepimize güzel yazlar!

— Raşit Aydar · Köşe yazarı

Karşıyaka Çarşısı, İzmir’in kalbinin attığı yerlerden biridir. Akşam saatlerinde esnafın kepenk indirip, sokakların sessizliğe büründüğü eski zamanları hatırlayanlar için bugünlerin çehresi oldukça değişmiş durumda. Yaz akşamları, dükkanların ışıkları gece geç saatlere kadar yanıyor; sokak konserleri ise çarşının her köşesini bir şenlik alanına dönüştürüyor.

Geçmişte, Karşıyaka Çarşısı’nın kalbi daha çok gündüz saatlerinde atardı. Sabahın erken saatlerinde açılan dükkanlar, öğlen vakti yoğunlaşır, akşam üzerine doğru ise yavaş yavaş kapanırdı. Esnaf, günü tamamlamanın ve eve dönüş yoluna çıkmanın telaşı içindeyken, sokaklar sessizliğe bürünürdü. Ancak, artık bu gidişat değişti ve çarşı, gece mesailerinin yaşandığı, müziğin ve insan seslerinin hakim olduğu bir atmosfere evrildi.

Sokak konserlerinin son yıllarda artış göstermesi, bu değişimin en belirgin işareti. Temmuz başından bu yana haftalık olarak düzenlenen konserler, hem esnafı hem de ziyaretçileri kendine çekiyor. Geceleri açık kalan dükkanlar, bu canlılıkla birlikte satışlarını artırmanın keyfini yaşıyor. Esnafın yüzü gülüyor; çünkü uzun saatler çalışmak yorucu olsa da, bu kalabalığın getirdiği hareketlilik onları ayakta tutuyor.

Gece saatlerinde çarşının nabzını tutan esnaflardan biri de yılların ayakkabı tamircisi Mehmet Usta. Haftanın üç günü özellikle gece saatlerinde uğradığım bu dükkan, ayakkabı kokusunun insanı sarhoş eden ferahlığıyla kaplı. Mehmet Usta, çarşıdaki değişimi en iyi gözlemleyenlerden biri. Eskiden akşam sekiz gibi kapattığı dükkanını, şimdi gece on bire kadar açık tutuyor. “Gelen giden çok, kimisi tamire bir şey bırakıyor, kimisi sadece selam veriyor,” diyor Mehmet Usta. “Ama hep bir hareket var, bu da beni dinç tutuyor.”

Mehmet Usta’nın karşısındaki kafeterya da geceye kadar hizmet veriyor. Tıpkı Usta’nın dediği gibi, kimisi kahve içmek için oturuyor, kimisi sokak müziğinin tadını çıkarıyor. İşletme sahibi Ali Bey, “Eskiden akşam yedide kimse kalmazdı,” diye anlatıyor. “Şimdi ise kapanış saati bellisiz oldu, ne zaman çarşı boşalsa, o zaman kapatıyoruz.”

Sokak konserlerinin başrolünde genellikle genç gruplar var. Kimi zaman sadece gitar ve vokal ile başlayan bir performans, mekânın sunduğu olanaklar ve dinleyici kitlesinin coşkusuyla başka enstrümanlara da ev sahipliği yapabiliyor. Kimi amatör, kimi profesyonel bu gruplar, çarşının atmosferine renk katıyor. İnsanlar bir yandan alışveriş yaparken bir yandan da müziğe kulak kabartıyor. Çarşının bu yaşamsal döngüsü, her yaştan insanı cezbediyor; gençler müziğin ritmine kapılırken, yetişkinler eski zamanları yad ediyor.

Karşıyaka Çarşısı’ndaki bu yeni düzenleme, esnafın ve ziyaretçilerin hayatına yeni bir boyut kazandırıyor. Günlük yaşantının sabit ritmini kıran bu yenilik, kentin gece yaşamına canlılık katıyor. İzmir’in bu nadide köşesi, kendi içinde bir dönüşümü barındırıyor ve bu dönüşüm, esnafın işine heyecan katarken, çarşıyı bir cazibe merkezi haline getiriyor.

Bu dönüşümdeki en büyük pay, elbette ki esnafta. Onlar, gecenin geç saatlerine kadar dükkanlarının ışıklarını açık tutarak çarşının ruhunu yaşatıyorlar. Müşterilerini güler yüzle karşılıyor, onların geleneksel alışveriş alışkanlıklarına yeni bir soluk getiriyorlar. Esnafın bu çabası, sadece ekonomik değil, sosyal bir kazanım olarak da değerlendirilebilir. Çünkü çarşıdaki hareketlilik, İzmir’in toplumsal dokusuna da olumlu bir katkı sağlıyor; insanları bir araya getiriyor, tanışmaları ve etkileşimleri artırıyor.

Karşıyaka Çarşısı’nda yaz akşamları, hem nostaljik bir hava estiriyor hem de geleceğe dair umutları yeşertiyor. Bu çarşı, İzmir’in nabzını tutmaya devam ederken, gece mesaisinin ışığında farklı hikayelere ev sahipliği yapıyor. Esnaf ve ziyaretçiler için bu yeni düzen, bir alışkanlık haline gelirken, çarşı da zamanla daha fazla insanı ağırlayacak gibi görünüyor. Önümüzdeki zamanlar, daha fazla ışık, daha fazla müzik ve daha fazla insanla dolup taşacak. İşte böylesine bir dönüşümün tam ortasında, Karşıyaka Çarşısı’nın geceleri, tekrar ve tekrar keşfedilmeyi bekliyor.

— Raşit Aydar · Köşe yazarı