Etiket: ekonomi

Salı sabahı Kemeraltı Çarşısı’nda kepenk açan esnaf, artan maliyetlerin ve azalan müşteri trafiğinin gölgesinde yaz aylarını geçiriyor. Özellikle Temmuz ve Ağustos’un kavurucu sıcaklarında hem enerji faturaları kabarıyor, hem de şehir merkezinde gündüz saatlerinde alışveriş yapanların sayısı düşüyor. Kemeraltı’nda 27 yıldır tuhafiyecilik yapan Mehmet Usta, “Geçen haftadan beri dükkanın kliması bir an bile kapanmıyor, ama içeri giren müşteri sayısı yarıya indi,” diyor. İzmir’in merkezi kadar, Karşıyaka Çarşısı ve Buca’daki mahalle esnafı da benzer bir tablo çiziyor: Yüksek enflasyon, artan kira ve enerji giderleri, işletmeleri her zamankinden daha yaratıcı çözümler bulmaya zorluyor.

Şehrin dört bir yanında küçük işletmeler, toplu alım yaparak maliyet avantajı yakalamaya çalışıyor. Konak’taki bir bakkal, “Geçen hafta beş esnaf birleşip toptancıdan yağ ve şeker aldık, yoksa tek başımıza fiyatlara yetişemiyoruz,” diye anlatıyor. Kafe ve pastanelerde ise menüler sadeleştiriliyor; boyoz ve gevrek gibi temel ürünlere ağırlık verilip, ithal kahve veya ithal peynirli sandviçler listeden çıkarılıyor. Esnafın söylediğine göre, yazın turist hareketliliği Çeşme ve Urla gibi kıyı ilçelerine kayarken, şehir merkezindeki küçük işletmeler için sezon, beklenen canlılığı göstermiyor.

Bornova’daki bir terzi, işyerini açık tutabilmek için sosyal medyadan kampanya başlatmış; “Instagram’dan duyuru yapınca dikiş işleri arttı, ama fiyatları geçen seneye göre en az yüzde 35 artırmak zorunda kaldım,” diyor. Elektrik, su ve kira zamlarının üst üste gelmesiyle, birçok işletme yaz sezonunu atlatabilmek için geçici indirimler ve taksitli ödeme seçenekleri sunuyor. Özellikle öğrenci ağırlıklı semtlerde, uygun fiyatlı paket menülere ve küçük porsiyonlara talep artmış durumda.

Ekonomistler, İzmir’in küçük işletmelerinin kent ekonomisinin omurgası olduğunu vurguluyor. İsmini vermek istemeyen yerel bir ekonomi uzmanı, “Küçük esnaf ayakta kalamazsa, hem istihdam azalır hem de İzmir’in canlı şehir dokusu zedelenir. Zincir market ve kafelerin yayılması, mahalle kültürünü ve yerel üreticiyi zorluyor,” diyor. Uzmanın dikkat çektiği bir diğer nokta, küçük işletmelerin büyük oranda yerel tedarikçilerle çalışmaya devam etmesi; bu da İzmir’in kendi ekonomisi içinde döngü yaratarak bölgesel kalkınmaya katkı sağlıyor.

Tarihi Kemeraltı’ndan Karşıyaka sahiline kadar, dükkan sahipleri dayanışma ağlarını güçlendirmeye başladı. Geçen hafta kurulan yeni bir mahalle esnaf platformu, ortak alım ve tanıtım kampanyaları için üyelerini organize ediyor. Yaz sıcaklarında müşterinin caddeye inmesi azalsa da, hafta sonları akşamları hareketlilik artıyor. Karşıyaka Çarşısı’nda lokmacı Mustafa, “Cuma akşamları insanların sahile çıktığı saatlerde satışlar iki katına çıkıyor, ama bu bile tüm haftanın açığını kapatmıyor,” diye belirtiyor.

Çeşme ve Urla gibi turizm bölgelerinde ise küçük işletmeler, artan kira ve personel maliyetlerine rağmen, sezonluk işler sayesinde bir nebze nefes alabiliyor. Ancak burada da rekabet sertleşmiş durumda; özellikle günübirlik gelen ziyaretçiler alışverişten çok deniz ve sahile odaklanıyor. Urla Sanat Sokağı’ndaki bir galerici, “Turist var ama harcama az, çoğu serinlemek için geziyor, alan çok az,” diyor.

İzmir Ticaret Odası yetkilileri, küçük işletmelere yönelik finansman ve dijitalleşme desteklerinin artırılması gerektiğini savunuyor. Son aylarda başlatılan mikro kredi projeleri ve bazı belediyelerce sağlanan kira desteği, ancak sınırlı sayıda işletmeye ulaşabildi. Oda kaynaklarına göre, önümüzdeki haftalarda yeni bir destek paketi için hazırlık yapılıyor. Esnaf ise bu tür desteklerin genişletilmesini ve bürokrasinin azaltılmasını talep ediyor.

Önümüzdeki günlerde sıcak havaların yerini serin akşamlara bırakması beklenirken, İzmirli küçük işletmeler sonbaharda üniversite öğrencilerinin dönüşüyle bir nebze canlanmayı umuyor. Şehrin köklü esnafı, “Eylül’de hayat normale döner umuduyla bekliyoruz,” diyor. Uzmanlara göre ise, küçük işletmelerin ayakta kalabilmesi için sadece geçici tedbirler değil, uzun vadeli yapısal çözümler de şart. İzmir’in kendine has esnaf kültürü, dayanışma ve uyum yeteneğiyle bugünkü zorluğu da aşabilir; ama sürdürülebilir bir yerel ekonomi için atılacak adımların hızla devreye girmesi gerekiyor.